Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 listopada 2025 roku

Sąd Okręgowy w Katowicach – XI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca:	SSO Anna Petri
Protokolant:	st. sekretarz sądowy Sabina Kamińska

po rozpoznaniu 12 listopada 2025 roku w K.

odwołania D. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

z 27 czerwca 2025 roku, nr (...)

o podstawę wymiaru składek

oddala odwołanie.

SSO Anna Petri

sygn. akt XI U 1235/25

UZASADNIENIE

Płatnik składek - D. K. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z 27 czerwca 2025r. stwierdzającej, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe odwołującej jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynosi od stycznia do maja 2025r. po 5.203,80 zł miesięcznie. Odwołująca domagała się ustalenia, że w 2025r. jej podstawa wymiaru składek uzależniona jest od dochodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej zgodnie z art. 18c ustęp 1 ustawy systemowej i wynosi 1.399,80 zł. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie tego przepisu i art. 58 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy systemowej poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do wydania decyzji ustalającej, że podstawa wymiaru składek od 1 stycznia 2025 wynosi 60% podstawy wymiaru. Wskazała, że opóźnienie w zgłoszeniu zmiany podstawy wymiaru składek nie wynikało z winy ubezpieczonej ani jej pełnomocnika i było nieznaczne. Termin na dokonanie tego nie jest terminem zawitym, ponieważ brak zastrzeżenia, że uprawnienie do ulgi „mały ZUS plus” wygasa, gdy zgłoszenie nastąpi po terminie. Winien on zatem zostać przywrócony tym bardziej, że ubezpieczona spełnia wszystkie warunki do skorzystania z owej ulgi.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Zarzucił, że art. 58 § 1 k.p.a. nie ma zastosowania, gdyż ustawa systemowa nie przewiduje przywrócenia terminu do zgłoszenia nowej podstawy wymiaru składek. Zaznaczył, że płatnik nie udokumentował jaki komunikat w programie płatnik nie pozwolił na sporządzenie zgłoszenia w terminie - nie przedstawił żadnych „zrzutów ekranu” potwierdzających podjęte próby przekazania w terminie dokumentów do ZUS. Podkreślił, iż nawet w razie wykazania tej okoliczności istniała możliwość złożenia zgłoszenia także w inny sposób – poprzez przesłanie pocztą wymaganych druków lub złożenie ich osobiste w Oddziale ZUS. Skoro przy tym odwołująca już w postępowaniu przed organem rentowym była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, przeto niewiarygodnym jest, jakoby ani ona ani jej pełnomocnik nie gromadzili dowodów potwierdzających bezskuteczne próby złożenia zgłoszenia. Ponadto bez wpływu na terminowość zgłoszenia ma fakt choroby pełnomocnika w dniu 31 stycznia 2025r., bo miał na to cały styczeń, a nie tylko ostatni dzień terminu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Począwszy od 9 czerwca 2022r. płatnik składek prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Psychoterapia D. K. w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowanej i zamierza czynić to nadal. Do 31 grudnia 2022r. podlegała ona tylko ubezpieczeniom zdrowotnym w ramach tzw. „ulgi na start”. Od 1 stycznia 2023r. do 31 grudnia 2024r. korzystała z ulgi „preferencyjny ZUS” z podstawą wymiaru składek wynoszącą 30% minimalnego wynagrodzenia (informacja z (...) k. 34, okoliczności przyznane przez odwołującą – k. 4).

W styczniu 2025r. odwołująca zamierzała zawiadomić ZUS o zmianie sposobu obliczania podstawy wymiaru składek. Nie wiedziała, że należało tego dokonać do końca stycznia 2025r. Jednak chciała skorzystać z ulgi –„mały ZUS plus” najszybciej jak to możliwe. W tym celu usiłowała skontaktować się telefonicznie ze swym pełnomocnikiem, która dwukrotnie nie odebrała telefonu. Na tym poprzestała. Nie przekazała jej informacji o tym zamiarze w żaden inny sposób np. mailowo lub smsem (przesłuchanie odwołującej – k. 47).

Na początku stycznia 2025r. pełnomocnik odwołującej - radca prawny A. D. podjęła samodzielnie kroki zmierzające do zmiany sposobu obliczania podstawy wymiaru składek odwołującej, choć nie konsultowała z nią tego. Miała wówczas problemy z wyrejestrowaniem i ponownym zgłoszeniem odwołującej, co było niezbędne do dokonania tej zmiany. Zdecydowała, że spróbuje to uczynić 31 stycznia 2025r. wiedząc, że od paru miesięcy na ten dzień miała zaplanowany w szpitalu jednodniowy zabieg kolonoskopii. Nie podejmowała do tego czasu żadnych kroków zakładając, że problem sam się wtedy rozwiąże. Ponadto nie wiedziała jaki był charakter błędu. W ogóle nie informowała też o tym odwołującej, a w szczególności nie powiadomiła jej o celowości dokonania wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia w ZUS nowej podstawy wymiaru składek osobiście lub przez pocztę (okoliczności przyznane przez pełnomocnika odwołującej – k. 47-48).

Podczas wizyty lekarskiej 3 lutego 2025r. odwołująca dowiedziała się, że nie jest zgłoszona do ubezpieczeń. Powiadomiła o tym swego pełnomocnika. Do tego czasu nie wiedziała nic na temat błędów systemu. Sprawdziła wówczas osobiście w oddziale ZUS, że ma prawidłowo uregulowane składki. W NFZ uzyskała informację, że czasem zdarza się błąd systemu, o jakim dotąd nie wiedziała i za kilka dni powinna sprawdzić czy został naprawiony, co faktycznie nastąpiło 6 lutego 2025r. (przesłuchanie odwołującej – k. 47).

Dnia 6 lutego 2025r. odwołująca zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych od 1 stycznia 2025r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uzależniona jest od dochodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej tzw. „mały ZUS plus”, ponieważ jej przychód w poprzednim roku wynosił około 30.000 zł. Wraz ze zgłoszeniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego dokonania, w którym wskazała, że nieznaczne opóźnienie z tym zgłoszeniem nie wynikało z jej winy i spełnia wszystkie warunki do skorzystania z ulgi. Na tej podstawie za sporny okres złożyła dokumenty rozliczeniowe z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynoszącą 1.399,80 zł (zgłoszenie z wnioskiem o przywrócenie terminu w aktach ZUS, okoliczności przyznane przez jej odwołującą – k. 4).

W dniu 31 stycznia 2025r. możliwe było wyrejestrowanie i ponowne zgłoszenie płatników składek z nową podstawą wymiaru (okoliczność znana Sądowi z urzędu, co notyfikowano stronom na rozprawie).

Powyższe okoliczności nie są przez strony kwestionowane. Spornym pozostaje czy od początku 2025r. odwołująca jest uprawniona do ponownego skorzystania z preferencyjnych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne obliczona przez organ rentowy w zaskarżonych decyzjach jest prawidłowa. Wysokość podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą została określona w art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2025r., poz. 350 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą systemową, zgodnie z którym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego na dany rok kalendarzowy.

Odmienny sposób ustalania podstawy wymiaru składek zawiera art. 18c ustawy systemowej przewidujący dla płatników ulgę - tzw. „mały ZUS plus”. Po myśli art. 18c ust. 1 i 2 tej ustawy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 zł, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Podstawa wymiaru składek nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 ustawy na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku.

Przesłanką negatywną wyłączającą możliwość zastosowania ulgi tzw. „mały ZUS plus” jest spełnianie warunków określonych art. 18a ustawy systemowej – tzw. „mały ZUS”. Zatem dopiero po zakończeniu okresu korzystania z ulgi „mały ZUS”, uprawniony może skorzystać z ulgi „mały ZUS plus”, z tym jednak zastrzeżeniem, że powinien to zgłosić najpóźniej w terminie 7 dni od zakończenia korzystania z ulgi „mały ZUS”.

Zgodnie bowiem z treścią art. 36 ust. 14a pkt 1 i 2 ustawy systemowej o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1, ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie: do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany.

Nie budzi najmniejszych wątpliwości fakt, iż określone wyżej terminy są terminami ustawowymi wynikającymi z przepisu prawa materialnego i ustawodawca nie przewidział możliwości ich przywrócenia celowo ograniczając w czasie realizację prawa podmiotowego. Tymczasem terminy materialnoprawne mogą być przywrócone jedynie przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Wbrew błędnym założeniom odwołującej na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. przywrócone mogą być jedynie terminy proceduralne (tak m. in. wyroki NSA z 24 listopada 1994r., SA/Ka 1230/94, z 14 marca 1997r., I SA/Kr (...), z 28 maja 1997r., I SA/Gd (...), z 28 października 1998r., SA/R. 640/97 i z 8 kwietnia 1999r., (...) SA/Gd 26/99, wyroki WSA w Poznaniu z 14 lipca 2022r.; (...) SA/Po 112/22 i WSA w Kielcach z 29 marca 2018r.; I SA/Ke 645/17). Oznacza to, iż termin ustanowiony w art. 36 ust. 14a pkt 1 i 2 ustawy systemowej, który jest przepisem materialnoprawnym jest terminem ustawowym nie podlegającym przywróceniu, skoro nie przewiduje on takiej możliwości. Ponieważ nie jest to termin proceduralny, to wykluczone jest przy tym jego przywrócenie w trybie art. 58 § 1 k.p.a. odnoszącym się wyłącznie do takich terminów.

Przewidziana w art. 18c ustawy systemowej możliwość skorzystania z kolejnej ulgi w zakresie ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek - „mały ZUS plus” - jest prawem, z którego zgodnie z własnym wyborem może skorzystać uprawniony, ale nie ma takiego obowiązku. Brak zaś zadeklarowania skorzystania z innej ulgi poprzez wyrejestrowanie z ubezpieczeń z dotychczasowym kodem tytułu ubezpieczenia i ponowne zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia obowiązującego na zasadach nowej ulgi w ustawowym terminie – w styczniu tego roku sprawia, że przy dalszym istnieniu tytułu wynikającego z prowadzenia pozarolniczej działalności dla ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek mają zastosowanie zasady ogólne wynikające z powołanego na wstępie art. 18 ust. 8 ustawy systemowej, jakie prawidłowo zastosował organ rentowy w zaskarżonej decyzji.

Poza sporem pozostawało, iż odwołująca spełniała wymogi do zastosowania ulgi „mały ZUS plus”, o jakiej mowa w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. Nie dokonała jednak w terminie do 31 stycznia 2025r. wynikającym z art. 36 ust. 14a pkt 1 tej ustawy zmiany w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych związanej z nowym sposobem obliczania podstawy wymiaru składek. Nastąpiło to bowiem dopiero 6 lutego 2025r., czyli po upływie ustawowego terminu materialnoprawnego, którego przywrócenie nie jest dopuszczalne.

Niezależnie do tego, gdyby nawet dopuszczalne było przywrócenie powyższego terminu w trybie art. 58 § 1 k.p.a., to nie byłoby podstaw ku temu. Przepis ten przewiduje, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wina odwołującej i jej fachowego pełnomocnika, za którego ponosi odpowiedzialność jak za własne działania w niezachowaniu omawianego terminu (wyrok NSA z 18 lipca 2001r., I SA 431/00) stanowiła przejaw ich rażącego niedbalstwa. Wynika to z następujących okoliczności:

⚫

odwołująca zaniechała kontaktu ze swym pełnomocnikiem zmierzającego do jak najszybszego skorzystania z ulgi „mały ZUS plus” już pod dwóch nieudanych próbach rozmowy telefonicznej;

⚫

nie podejmowała innych sposobów kontaktu z pełnomocnikiem np. mailowo lub smsem;

⚫

nie udała się także osobiście do oddziału ZUS w celu dokonania omawianej zmiany w zakresie podstawy wymiaru składek.

Z kolei fachowy pełnomocnik odwołującej zdając sobie sprawę z terminu wynikającego z powołanych regulacji:

⚫

mimo problemów z wyrejestrowaniem i ponownym zgłoszeniem odwołującej z nową podstawą wymiaru składek na początku stycznia 2025r. nie poinformowała o tym odwołującej;

⚫

zdecydowała, że spróbuje to uczynić 31 stycznia 2025r. wiedząc, że od paru miesięcy na ten dzień miała zaplanowany w szpitalu jednodniowy zabieg kolonoskopii, co dawało w oczywisty sposób znikomą szansę na osiągnięcie zamierzonego celu;

⚫

nie podejmowała do tego czasu żadnych kroków zakładając bezpodstawnie, że problem sam się rozwiąże;

⚫

nie zaleciła odwołującej celowości dokonania wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia w ZUS nowej podstawy wymiaru składek osobiście lub przez pocztę.

Taka całkowicie beztroska postawa odwołującej - przedsiębiorcy, który prowadzi działalność gospodarczą i jej profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym była całkowicie nieodpowiedzialna i jako taka stanowiła niewątpliwy przejaw rażącego niedbalstawa. Co ciekawe – obydwie te osoby nadal w pełni bagatelizują znaczenie terminu ustawowego zakładając bezpodstawnie, że jego przywrócenie jest dopuszczalne, bo nie dopatrują się w uchybieniu terminowi ustawowemu żadnej winy, co tylko potwierdza ich rażące niedbalstwo.

Tymczasem o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Dopuszczenie się przez osobę zainteresowaną nawet najmniejszego niedbalstwa wyklucza zatem możliwość przywrócenia terminu (wyroki NSA z 8 lipca 1998r., I SA/Lu 727/97, z 2 lutego 2000r., SA/Sz (...), z 30 grudnia 1998r., (...) SA (...) i z 13 października 1999r., (...) SA (...); postanowienie NSA z 4 października 2000r., I SA/Gd 560/00). W świetle przytoczonych okoliczności nie sposób przyjąć, że odwołująca i jej pełnomocnik działały z najwyższą starannością i nie miały możliwości przezwyciężenia przeszkody. Żadna z nich nie wykazała nawet najmniejszej staranności, a ich niedbalstwo miało charakter rażący.

Z kolei sam fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim nie świadczy o tym, że osoba zainteresowana dołożyła należytej staranności i nie ponosi winy za niedotrzymanie terminu. Konieczne jest wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu tej czynności. Wyłącznie nagła choroba uniemożliwiająca posłużenie się inną osobą stanowi podstawę do przywrócenia terminu (wyroki NSA z 12 lipca 2011r., (...) 744/10, z 22 kwietnia 1998r., SA/Sz (...) i z 9 września 1998r., SA/Bk (...)). Powoływany przez pełnomocnika odwołującej jednodniowy zabieg kolonoskopii był zaplanowany wiele miesięcy wcześniej na 31 stycznia 2025r. – ostatni dzień terminu do wyrejestrowania i zarejestrowania odwołującej z nową podstawą wymiaru składek. Nie była to w żadnym wypadku nagła choroba uniemożliwiająca posłużenie się inną osobą. Postawa fachowego pełnomocnika, który mimo tego liczył, że właśnie tego dnia sytuacja z błędem systemu sama się rozwiąże i nie widział konieczności powiadamiania o tym problemie odwołującej jest całkowicie nieakceptowalna i potwierdza zawinienie w uchybieniu dokonania czynności z zachowaniem ustawowego terminu do zmiany podstawy wymiaru składek odwołującej.

Wobec powyższego należało uznać, że od 1 stycznia do 31 maja 2025r. ubezpieczona nie była uprawniona do skorzystania z określonego w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej sposobu ustalania wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i w konsekwencji do ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek za ten okres znajduje zastosowanie przepis art. 18 ust. 8 ustawy systemowej normujący zasady ogólne, jak prawidłowo ustalił organ rentowy w zaskarżonej decyzji.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. Sąd oddalił wniosek odwołującej o dopuszczenie dowodu z informacji NFZ na okoliczność czy odnotowano automatyczne wyrejestrowanie odwołującej z dniem 31 grudnia 2024r. Okoliczność ta nie miała żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia i zmierzała jedynie do przedłużenia postępowania. Na podstawie twierdzeń odwołującej i jej płatnika Sąd przyjął bowiem, że taki fakt miał miejsce. Niezależnie od tego ani odwołująca ani też jej pełnomocnik nie podjęli w styczniu 2025r. żadnych działań zmierzających do zmiany tego stanu rzeczy i bez żadnego uzasadnienia uczyniły do dopiero 6 lutego 2025r., a więc z uchybieniem materialnoprawnemu terminowi ustawowemu, który nie podlega przywróceniu. Stąd wniosek ów należało uznać za zgłaszany jedynie dla zwłoki i jako taki nie zasługujący na uwzględnienie.

Mając powyższe na względzie na mocy art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. w związku z art. 36 ust. 14a pkt 1 ustawy systemowej należało oddalić odwołanie jako bezzasadne.

SSO Anna Petri